Gefeliciteerd bisdom Rotterdam, maar wij mogen er ook zijn!

In de arbeidzame jaren vijftig van de vorige eeuw groeide het katholieke volksdeel met zijn kinderrijke gezinnen als kool. Nog nooit was de zuil waarin wij katholieken organisatorisch waren ondergebracht zo groot geweest. Zij bleef maar groeien. Met nieuwe scholen, nieuwe verenigingen en, meest opvallend, nieuwe kerkgebouwen. In het volkrijkste deel van Nederland, Holland met zijn twee provincies, was daarom een nieuw bisdom nodig om al die jonge aanwas in te kaderen en te begeleiden. Het gebied van het bisdom Haarlem werd in tweeën verdeeld en zo kreeg Rotterdam met Zuid-Holland in maart 1956 een eigen bisschopszetel.

Die werd voor het eerst bezet door de beminnelijke Martinus Jansen.  Daarna traden aan Simonis, Bär, Van Luyn en sinds 2011 hebben we monseigneur Hans van den Hende. Deze herinnert ons er aan dat het Rotterdamse bisdom dit voorjaar zeventig jaar bestaat. Voor hem geen reden tot feest, maar wel voor bezinning. Daarover straks.

Terug naar Jansen; deze was getuige van het Tweede Vaticaans Concilie (1962 – 1965) dat in Nederland de katholieke wereld, maar ook wel daarbuiten, op zijn kop zette. Jansen werkte voluit mee aan de vernieuwingen die met grote instemming werden ontvangen. Dat was ook wel begrijpelijk. Te lang hadden de katholieken, zeg maar, onder de plak gezeten van hun eigen leidsmannen en nu mochten ze voor het eerst de deur voor anders gezindten wagenwijd open zetten. En het werkte aanstekelijk, ook voor de bisschoppen zelf zoals Jansen liet zien.

Maar er was ook al snel argwaan bij sommigen. Nog voordat het concilie in Rome was afgesloten vonden zij dat die vernieuwingen inzake liturgie, leer en moraal veel te ver gingen en het oude geloof aantastten. In Rome kregen de klagers onmiddellijk gehoor. Daar betekende dat  het elders zo bejubelde  ‘aggiornamento’  (het bij de tijd brengen van de RK kerk) niet minder betekende dan dat  de kerk uit elkaar  zou vallen. Dat moest hoe dan ook worden voorkomen. Rome greep zijn kans toen Jansen eind 1970 met emeritaat ging. Nu werd Nederland het zorgenkindje van Rome, dat weer in het gareel moest worden gebracht. We zullen deze film niet langer vervolgen. Maar het zaad van vernieuwing was gezaaid. En ook al hebben miljoenen afgehaakt, het is niet verdwenen. 

De Verrezen Christus parochie is het bewijs. Wij hebben de wijsheid zeker niet in pacht, maar we proberen op onze heel bescheiden manier bij de tijd te blijven, die zo radicaal verschilt van zestig, zeventig jaar geleden. We zijn voor de oecumene, voor de vrouw in het ambt en al die andere verlangens die al zeventig jaar op de plank liggen. En nu komt het: het fort dat Rome ooit was, is zelf door twijfel bevangen geraakt. Weg zijn de zekerheden. De kerk bestaat niet alleen uit prelaten en priesters (van wie sommigen behoorlijk in de fout gingen, vul zelf maar in). Franciscus zei: jullie, gedoopten, zijn die kerk. Dàt was wat hij bedoelde met het synodale proces dat hij kort voor zijn dood op gang had gebracht. De gedoopten mogen wat zeggen, niet alleen de clerici. Bij deze dan.

Hebben de bisschoppen geluisterd zoals Franciscus vroeg? Niets daarvan. Zij beloofden eind 2024 dat zij op de resultaten van de synode zouden reageren. In plaats daarvan zwegen zij haar dood. In plaats daarvan stelt het bisdom voor de teugels aan te halen en te doen zoals het eeuwenlang is gegaan en hem te volgen, omdat hij daar rechtens toe in staat zou zijn. Terwijl de afbraak in volle gang is – in Den Haag zijn al weer kerken gesloten. Maar wij bestaan nog steeds. Het wordt tijd dat er naar ons geluisterd wordt zoals Franciscus voorstelde. Zoals de eerste bisschop van Rotterdam deed.  De tijd dat we een schuilkerk waren  is voorbij. Wij mogen er ook zijn!

Paul van Veldhoven